FİİL-İ MAZİ, FAİL ve MEF'UL | Kur'an Dili ve Arapça Gramer

Bu bölümdeki temel gramer yapıları ile, basit cümle kurulmaya ve cümleyi anlamaya başlanabilmektedir. Bu temel gramer tanımları da şunlardır;

Fiil: Yapılan eylemi anlatır. Türçe'de yüklem olarak tanımlanır.
Fail: Eylemi yapan kişi veya şeyi anlatır. Türkçe'de özne'dir.
Mef'ul: Eylemin etkisinin yöneldiği nesneyi ifade eder. Türkçe'deki tümleç vazifesi alır.

Aslında ilk olarak, Fiil'lerin en temel halini gösteren Fiil-i Mazi yapısı ile başlamak daha kolay olur.

1. Fiil-i Mazi

1.1. Fiil ve Harekesi

Fiil bir cümlede yapılan eylemi anlatır. Türkçe'deki "Yüklem" vazifesi görür.

Arapçada yalın hâlde bulunan fiillerin son harekesi genellikle üstün 'dür. Bu, fiilin cümleye henüz bağlanmamış hâlidir. Ayrıca bu hal, fiilin Müfred-Gaib siygasında çekilmiş yapısıdır.

1.2. Fiil-i Mazi Çekimleri

Fiil-i Mazi, genellikle Türkçe'deki "di'li geçmiş zaman"ı ifade eder ve bir eylemin geçmişte yapıldığını belirtir.

Siygalara göre, aşağıdaki ekleri sonlarına alarak yapılır.

Cemi	Müsenna	Müfred
ــُـوا	ا	-	Gaib
ــْـنَ	تَا	تْ	Gaibe
Onlar ...	İkisi ...	O ...
ــْـتُمْ	ــْـتُمَا	ــْـتَ	Muhatab
ــْـتُنَّ	ــْـتُمَا	ــْـتِ	Muhataba
Siz ...	İkiniz ...	Sen ...
ــْـنَا	ــْـنَا	ــْـتُ	Mütekellim
Biz ...	İkimiz ...	Ben ...

Dikkat edilirse; Cemi-Gaib siygasında kelimenin son harekesi "ötre" ( ــُـ ) yapılarak ek almaktadır. Ayrıca Cemi-Gaibe ile Muhatab, Muhataba ve Mütekellim siygalarında kelimenin son harekesi "cemz" ( ــْـ ) yapılarak ek almaktadır.

Fillerin ilk hâli, Müfred-Gaib siygasında Fiil-i Mazi manasındadır. Aşağıdaki tabloda "yazmak" fiilinin siygalara göre tablosu verilmiştir.

Yazdı

كَتَبَ

Cemi	Müsenna	Müfred
كَتَبُوا	كَتَبَا	كَتَبَ	Gaib
كَتَبْنَ	كَتَبَتَا	كَتَبَتْ	Gaibe
Onlar yazdı	İkisi yazdı	O yazdı
كَتَبْتُمْ	كَتَبْتُمَا	كَتَبْتَ	Muhatab
كَتَبْتُنَّ	كَتَبْتُمَا	كَتَبْتِ	Muhataba
Siz yazdınız	İkiniz yazdınız	Sen yazdın
كَتَبْنَا	كَتَبْنَا	كَتَبْتُ	Mütekellim
Biz yazdık	İkimiz yazdık	Ben yazdım

1.3. Olumsuz Fiil-i Mazi

Fiil-i Mazi'nin önüne ( مَا ) eklenirse, mânâ olumsuz olur.

Yapmadım

مَا عَمِلْتُ

2. Fail

2.1. Fail ve Harekesi

Fail, Türkçe'deki "Özne"yi ifade eder, "fiili yapan kişi ya da şey" demektir.

Fail, bir isim yapısıdır. Arapçada yalın hâlde bulunan Fail'in harekesi daima "ötre" veya "tenvinli ötre"dir ( ــُـ ــٌـ ). İsimlerin genel özelliği gibi; özel isim olmasına ya da Nekre / Marife olmasına göre "tenvinli" ya da "tenvinsiz"dir.

Cümle içerisinde fail ve fiil arasında siyga bakımından uyum olmalıdır. Burada Fail hangi siyga çekiminde ise, Fiil'de de o çekim yapılır.

كَتَبَ خَالِدٌ

Halid yazdı

كَتَبَتْ عَائِشَةُ

Ayşe yazdı

2.2. Fail Çekimleri

Özel isimler harici olan isimlerin; eril, dişil ve çokluk bakımından çekimleri farklıdır. Dolayısı ile Fail de siygasına göre farklı çekim hallerinde bulunur. Bu çekimler, adım adım, sonraki derslerde anlatılacaktır.

3. Mef'ulun Bih (Mef'ul)

3.1. Mef'ul ve Harekesi

Mef'ulun bih, Türkçe'deki "Tümleç" görevi görür ve cümle içerisindeki "neyi?", "kimi?", "ne?" sorularına cevap veren kelimedir.

Mef'ul de bir isim yapısıdır. Mef'ul son harekesi "üstün" veya "tenvinli üstün"dür ( ــَـ ــًـ ). İsimlerin genel özelliği gibi; kelimenin Nekre yada Marife olmasına göre harekesi "tenvinli" yada "tenvinsiz"dir.

Mef'ul ayrı bir isim olduğu için, Fail veya Fiil ile aynı siygada olmasına gerek yoktur.

شَرِبَ الْاَبُ الْمَاءَ

Baba suyu içti

قَرَأَ التِّلْمِيزُ كِتَابً

Öğrenci kitabı okudu

2.2. Mef'ul Çekimleri

Mef'ul de; eril, dişil ve çokluk bakımından çekimleri farklıdır. Dolayısı ile Mef'ul de siygasına göre farklı çekim hallerinde bulunur. Bu çekimler, adım adım, sonraki derslerde anlatılacaktır.