VASIL HEMZESİ ve CÜMLE YAPISI | Kur'an Dili ve Arapça Gramer

Arapça basit bir cümle için, marife (belirli) isimlerin başına eklenen اَلْ takısının, ismin yapısına göre telaffuz şekillerini anlamaya çalışalım.

1. Vasıl Hemzesi

Sadece isimlerin başına gelebilen ( اَلْ ) takısına Vasıl Hemzesi denir. Önceki anlatılan Kameri ya da Şemsi harf geçişleri haricinde, birkaç önemli kaideler de vardır. Bunlar;

Özel İsimler'in başında Vasıl Hemzesi kullanılmaz.

Vasıl Hemzesi'nden önceki kelimenin son harfi üzerinde hareke var ise, "elif" ( اَ ) üzerindeki "üstün" hareke okunmaz.

زَهَبَ الْوَلَدُ

Çocuk gitti.

Fakat bazen Fail, cümlenin başında kullanılabilir. Bu durumda, "elif" ( اَ ) üzerindeki "üstün" hareke aynen okunur.

اَلْوَلَدُ زَهَبَ

Çocuk gitti.

Müfred-Gaibe siygasına sahip bir Fiil-i Mazi'den sonra Vasıl Hemzesi gelirse, fiilin siyga ekindeki "cezm" düşer ve "esre" olur. (Ses uyumu)

قَرَأَتْ عَائِشَةُ

Ayşe okudu.

قَرَأَتِ الْبِنْتُ

Kız okudu.

Cemi-Muhatab siygasına sahip bir Fiil-i Mazi'den sonra Vasıl Hemzesi gelirse, fiilin siyga ekindeki "cezm" düşer ve "ötre" olur. (Ses uyumu)

سَمِعْتُمْ خَبَرً

(Bir) Haber dudunuz.

سَمِعْتُمُ الْخَبَرَ

Haberi duydunuz.

Mef'ul önüne de Vasıl Hemzesi gelebilir. Mef'ul, Fail'den sonra geldiğinde; eğer Fail'in son harfi üzerinde "tenvin"li bir hareke var ise, (*) arada gizli bir ( نِ ) okunur.

كَتَبَ خَالِدٌ * الدَّرْسَ

Halid dersi yazdı.

2. Cümle Yapısı

Arapça'da iki tür cümle yapısı vardır. Bunlar;

Fiil Cümlesi: Fiil ile başlayan cümleler.
İsim Cümlesi: İsim ile başlayan cümleler.

Arapça bir cümle "Fiil" ile de başlayabilir, "Fail" ile de başlayabilir. Cümlede "Fiil" ve "Fail" yer değiştirebilir, ama mana değişmez.

Genellikle "Fiil Cümlesi" kurulur. Vurgulanmak istenen "Fail" ise, fail başa getirilir ve "İsim Cümlesi" kurulabilir.

Fakat "Mef’ul" her daim bunlardan sonra gelir.

"Fiil" ile "Fail" yer değiştirirken Vasıl Hemzesi geçişlerine edilmelidir.

زَهَبَ الْوَلَدُ

Çocuk gitti. (Fiil Cümlesi)

اَلْوَلَدُ زَهَبَ

Çocuk gitti. (İsim Cümlesi)

Bazen cümlede açık bir "Fail" yoktur. Çünkü "Fiil" çekim siygası, aslında "Fail" hakkında bilgi verir. Buna "Fiil+Fail" kalıbı denir. Bu durumda fiil, her zaman kendi siygası ile çekimlidir.

عَلِمْتُمَا السُّؤَالَ

(İkiniz) soruyu bildiniz.

İstisna olarak, Fasih Arapça'da veya Kur'an ayetinde bir cümle "Fiil" ile başlıyor ve cümle açık bir "Fail" içeriyorsa; fiil genellikle müfred siygası ile gelir; fail müsenna veya cemi olsa bile fiil siygası değişmez.

رَكِبَتِ الْبِنْتَانِ الْحِصَانَ

İki kız ata bindi.

رَكِبَ الْوَلَدُونَ الدَّرْسَ

Çocuklar ata bindi.

Cümle "Fail" ile başlıyorsa; fiil müfred siygası istisnasız, fail ile aynı olmalıdır.