MUZARİ FİİLİN "Cezm" EDİLMESİYLE ELDE EDİLEN ZAMANLAR | Kur'an Dili ve Arapça Gramer - Ahsen-ül Amel

Müfred-Gaib siygası muzari fiillerin önüne bazı özel ekler getirilerek ve son harekesi "cezm" yapılarak; değişik zamanlar ve haller elde edilemektedir.

1. Muzari Fiilin Cezm Çekilmiş Hali

İlgili zamanlar ve haller, "Te'kid-i Nefy-i İstikbal" fiil çekiminin aşağıdaki şekilde "cezm" edilmiş ve başına ilgili eklerin getirilmesi ile oluşur;

Cemi	Müsenna	Müfred
يَكْتُبُوا	يَكْتُبَا	يَكْتُبْ	Gaib
يَكْتُبْنَ	تَكْتُبَا	تَكْتُبْ	Gaibe
Onlar	İkisi	O
تَكْتُبُوا	تَكْتُبَا	تَكْتُبْ	Muhatab
تَكْتُبْنَ	تَكْتُبَا	تَكْتُبِي	Muhataba
Siz	İkiniz	Sen
نَكْتُبْ	نَكْتُبْ	أَكْتُبْ	Mütekellim
Biz	İkimiz	Ben

1.1. Cahd-ı Mutlak (Mazi Fiilin Kesinlikle Olumsuzu)

Kullanımı	Zaman/Hal Eki
Asla yapmadı (ve asla yapmayacak)	لَمْ

Muzari fiil olduğu halde, mazi manası verir.

( مَا ) ile yapılan olumsuzluk şimdiki durumu belirtse de, sonrası hakkında fikir vermez. Fakat ( لَمْ ) ile olumsuzluğun kalıcı olduğu ve sonradan asla değişmez olduğu vurgulanır.

Yazmadı (ve yazmaya da niyeti yok)

لَمْ يَكْتُبْ

1.2. Cahd-ı Mustağrak (Mazi Fiilin Bozulabilir Olumsuzu)

Kullanımı	Zaman/Hal Eki
yapmadı (henüz)	لَمَّا

Muzari fiil olduğu halde, mazi manası verir.

Bu olumsuzluğun kalıcı olmadığı ve sonradan değişmesi muhtemel olduğu vurgulanır.

İkisi yazmadı (henüz)

لَمَّا يَكْتُبَا

Bu ek, doğrudan mazi fiilin başına getirilirse, "...dığı zaman" manası verir.

Okuldan döndüğü zaman ...

لَمَّا رَجَعَ مِنَ الْمَدْرَسَتِ

1.3. Emr-i Gaib (Üçüncü Şahıs Fiilin Emir Yapılması)

Kullanımı	Zaman/Hal Eki
Yapsın / yapsınlar	لِ

Gaib ve Gaibe muzari fiillerin başında kullanılır.

Onlar yazsın. (cemi-gaibe)

لِيَكْتُبْنَ

Emr-i gaib fiilinden önce atıf harfi gelebilir. Fakat ( وَ - فَ - سُمَّ ) atıf harfleri geldiğinde ( لِ ) deki "esre" düşer ve "cezm" olur.

ve onlar yazsınlar (cemi-gaib)

وَ لْيَكْتُبُوا

1.4. Emr-i Hazır (İkinci Şahıs Fiilin Emir Yapılması)

Kullanımı	Zaman/Hal Eki
Yapın / yapınız	إِ - أُ

Muhatab ve Muhataba muzari fiillerin başında kullanılır. Eger muzari fiilin orta harekesi ötre ise ( أُ ) gelir, eğer üstün veya esre ise ( إِ ) gelir.

Ayrıca muzari fiilin başındaki muzari harfi atılır.

Sen yaz (müzekker)	تَكْتُبْ ⇦ أُكْتُبْ
Siz ikiniz açın (müennes)	تَفْتَحَا ⇦ إِفْتَحَا

Muzari harf atıldıktan sonra, fiil hemze ( أ ) ile başlıyorsa, hemze tamamen atılır ve emr-i hazır hemzesi de kullanılmaz.

Sen ye  ⇦ ⇦  yedi	اَكَلَ ⇦ تَأْكُلُ ⇦ أُأْكُلْ ⇦ كُلْ
Sen al  ⇦ ⇦ aldı	أَخَذَ ⇦ خُذْ

Bu türden fillerin diğer muhatab-muhataba çekimleri de aynı yapılır.

Cemi	Müsenna	Müfred
كُلُوا	كُلَا	كُلْ	Muhatab
كُلْنَ	كُلَا	كُلِي	Muhataba
Siz yiyiniz	İkiniz yiyin	Sen ye

Emr-i hazır fiilinden önce atıf harfi gelebilir. Fakat ( وَ - فَ - سُمَّ ) atıf harfleri geldiğinde baştaki hemze harekesiz olur.

Al ve yaz.

خُذْ وَ اكْتُبْ

1.5. Nehy-i Gaib ve Nehy-i Hazır (Üçüncü ve İkinci Şahıs Fiillerin Men Edilmesi)

Kullanımı	Zaman/Hal Eki
Yapmasın / yapmayın	لَا

Emr-i Gaib ve Emr-i Hazır kurallarına aynen uyarlar.

O yazmasın	لَا يَكْتُبْ
Sen yazma	لَا تَكْتُبْ

1.6. Zamanların Meçhulü, Zamir Alması ve Vasıl Hemzesi Geçişi

Bu zamanların/hallerin meçhul hali de, önceki kaidelere göre yapılır.

(O) Yazılmadı (ve yazmaya da beklenti yok)	لَمْ يُكْتَبْ
(O) Yazılsın	لِيُكْتَبْ
(O) Yazılmasın	لَا يُكْتَبْ
(Sen) Yazılma	لَا تُكْتَبْ

İstisna olarak Emr-i hazır da meçhul yapılırken muzari fiilin başına ( لِ ) gelir.

(Sen) Yazıl	لِتُكْتَبْ
(Ben) Yazılayım	لِ أُكْتَب
(Biz) Yazılalım	لِنُكْتَبْ

Bu zamanların/hallerin sonuna zamir eki de eklenebilir. mazi fiillere eklenen muttasıl zamirler ile aynı ekleri alırlar.

(O) onu yazmadı	لَمْ يَكْتُبْهُ
(O ikisi) onları yazsın	لِيَكْتُبَاهُمْ
(Sen) beni yazma	لَا تَكْتُبْنِي

Özel olarak sonunda cezm bulunan fiillerden sonra Vasıl Hemzesi bulunan bir isim gelirse, fiilin harekesi esre olur.

Çocuk, hayvanlara vurmasın.	لَا يَدْرِبِ الْوَلَدُ الْحَيَوَانَ
Pencereler açılmasın.	لَا تُفْتَحِ النَّوَافِذُ