HARF-İ ATIF | Kur'an Dili ve Arapça Gramer

Harf-i Atıf’lar ile kelime veya cümleler aynı hükme bağlanır. Bu bağlantıya "atıf" denir. Yani Türkçe'deki bağlaç görevi görürler.

1. Harf-i Atıf

Harf-i Atıf'dan önceki ve sonraki kelimeler şu şekilde tanımlanır:

Kendinden önceki kelime: ma’tufun aleyh
Kendinden sonraki kelime: ma’tuf

Harf-i Atıf ile birbirine bağlananlar cümle, fiil, fail, meful, carr+mecrur, vs... olabilir. Bu durumda ma’tuf, ma’tufun aleyh'in harekesini ve siygasını aynen alır.

Atıf harfi, ma’tuf ile bitişik yazılır. Böylece atıf + ma’tuf durumu oluşur.

1.1. Sık Kullanılan Harf-i Atıf'lar

En bilinen, On adet atıf harfi bulunmaktadır.

Açıklama	Harf-i Atıf
ve (dahi, de, hem, ile, beraber manaları da vardır)	وَ

رَجَعَ الْيَوْمَ مُحَمَّدٌ وَ حَالِدٌ

Muhammed ve Halit bugün geldiler. (fail)

عَائِشَةُ الْيَوْمَ رَجَعَتْ وَ كَتَبَتْ

Ayşe bugün geldi ve yazdı. (fiil)

Açıklama	Harf-i Atıf
akabinde, hemen (bazen mecaz olarak ( وَ ) yerine de kullanılır)	فَ

دَحَلَ الْمَدْرَسَةَ عَلِيٌّ فَحَالِدٌ

Ali ve akabinde ve Halit okula girdi. (fail)

عَلِيٌّ دَحَلَ الْمَدْرَسَةَ فَكَتَبَ الدَّرْسَ

Ali okula girdi, hemen dersi yazdı. (cümle)

Açıklama	Harf-i Atıf
sonra, devamında (bazen istiare [benzetme] olarak ( وَ ) yerine de kullanılır)	ثُمَّ

اَلرِّجَلُ أَكَلُوا الطَّعَامَ ثُمَّ شَرِبُوا الْقَهْوَةَ

Erkekler yemek yediler, sonra kahve içtiler. (cümle)

Açıklama	Harf-i Atıf
yada, veya, belki (şüphe, şaşırma, manayı kapatma, şart, ayrı tutma olarak kullanılabilir)	أَوْ

أَكَلَ بُرْتُقَالًا أَوْ تُفَّاحًا

O, portakal veya elma yedi. (mef'ul)

Açıklama	Harf-i Atıf
yoksa, yahut (soru sorma manasındadır ve istifham elifi manasında bulunabilir)	أَمْ

Soru cümlelerinin başındaki ( أَ ) istifham elifi'dir.

أَ أَكَلْتَ تُفَّاحًا أَمْ بُرْتُقَالًا ؟

Elma mı yedin, yoksa portakal mı? (mef'ul)

Açıklama	Harf-i Atıf
Ya… ya…, yada, ister (şüphe, bağışlamak, hayret vermek, izin verme manalarında kullanılabilir)	إِمَّا

Genellikle ( وَ ) atıfıyla beraber, mükerrer (tekrar ederek) kullanılır.

كَتَبَ إِلَيْكُمْ إِمَّا حَسَنٌ وَ إِمَّا صَالِحٌ

Size, ya Hasan ya Salih yazdı. (fail)

Açıklama	Harf-i Atıf
hatta, fazla olarak, kadar, bile, dahi (Bu kelime aynı zamanda harf-i cerr’dir.)	حَتَّى

Bu kelime harf-i cerr olarak kullanılırsa kelimenin sonunu "esre" yapar. Fakat harf-i atıf olarak kullanılırsa ma’tuf’un harekesi, ma’tufun aleyh ile aynı olmalıdır, "esre" yapılmaz.

أَكَلَ السَّمَكَةَ حَتَّى رَأْسَهَا

Balığı, hatta başını bile yedi. (meful)

Açıklama	Harf-i Atıf
değil, olmadı (Bu harf fiil'in önüne gelirse duaiye olur.)	لَا

Bu kelime ismin önüne atıf harfi olarak gelirse, o ismi nefyeder.

حَلِيلٌ كَاتِبٌ لَا شَاعِرٌ

Halil yazardır, şair değildir. (mübteda-haber)

Ayrıca ( وَ ) ile beraber kullanılırsa ( وَ ) atıf harfi olur, kendisi de nefyi te’kid eder (inkar).

حَلِيلٌ كَاتِبٌ وَ لَا شَاعِرٌ

Halil yazardır, asla şair değildir. (mübteda-haber)

Fiil'in önünde ise, dua etmek amaçlı kullanılır.

رَبَّنَا لَا تَجْعَلْنَا مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ

"Ey Rabbimiz! Bizi zalimler topluluğu ile beraber bulundurma!" (dua)

Açıklama	Harf-i Atıf
Fakat, bunun aksine, lakin (önceki hükmü iptal etmez ve sonraki kelimeye hükmün ters manasını katar)	لَكِنْ

مَا جَاءَ السَّيِّدُ لَكِنْ حَادِمُهُ

Bey gelmedi, fakat hizmetçisi (geldi). (fail)

Açıklama	Harf-i Atıf
Hayır, bilakis, öyle değil, öyle, katiyetle, belki, ihtimaldir (önceki hükmü iptal eder ve sonraki kelimeye hükmün ters manasını verir)	بَلْ