Bir cümle fiil ile de başlayabilir, isim ile de başlayabilir. Bu durumda cümleyi oluşturan kelimeler, farklı kelime grupları ile adlandırılırlar:
- Fiil Cümlesi : Fiil + Fail + Mef'ul + (diğerleri)
- İsim Cümlesi : Mübteda + Haber
1. Mübteda - Haber
Mübteda genellikle Fail görevi görür, cümlenin başında bulunur ve her zaman Marife haldedir. Mübteda'dan sonraki herşey ise Haber'dir.
Fiil Cümlesi :
| Çocuk ata bindi. |
İsim Cümlesi :
| Çocuk ata bindi. |
İsim cümlelerinde Haber üç şekilde kullanırlar:
- Müfred Haber
- Cümle Haber
- Şibh-i Cümle Haber
1.1. Müfred Haber
İçerisinde Fiil bulunmayan ve Mübteda hakkında hüküm veren Haber öğesine Müfred Haber denir. Tercüme olarak (...dır, dir, tur, tür) manası verir.
Bu cümlelerde Mübteda marife, Haber ise nekre ve merfu haldedir. Mübteda ve Haber arasında siyga uyumu da olmalıdır.
| Kalem çirkindir. (müfred-gaib) |
| Resim çirkindir. (müfred-gaibe) |
Bilindiği gibi Fail Munfasıl Zamirler ve İsimlere Birleşen Muttasıl Zamirler isimleri Marife yaparlar ve (
| O, sadık ve emindir. (gaib-munfasıl zamir) |
| Onun kalemi küçüktür. (gaibe-muttasıl zamir) |
Sonunda tenvin takısı bulunmayan özel isimler cümlede haber olarak kullanılırsa, sonu tenvin’li olarak değiştirilmez.
| O, Fatıma'dır. |
Mübteda zamir eki alabildiği gibi, haber de zamir eki alabilir. Bu durumda haberdeki tenvin düşer, "tenvin" kalır ve zamir eki eklenir.
| Bu, senin arkadaşındır. (muhatab-muttasıl zamir) |
Gramerde her akılsız çoğul, tek bir müennes hükmündedir. Yani cansız varlıklar ve hayvanlarda kelimenin müfred'i, müzekker olsa bile, çoğul yapıldığında tek bir müennes'e uygulanan kaide uygulanır.
| Kitaplar çoktur. (cemi-mübteda, ama gaibe-haber) |
1.2. Cümle Haber
Mübteda'dan sonra gelen Haber, içinde fiil bulunan başlı başına bir cümle de olabilir. Bu Haber cümlesi kendi kurallarını işletir. Yine de Cümle Haber’deki fiil ile Mübteda arasında siyga uyumu olmalıdır.
Mübteda'dan sonraki kelime Fiil+Fail halinde tek bir fiil de olsa Cümle Haber’dir.
| Kadınlar gittiler. (cemi-gaibe mazi fiil) |
1.2. Şibh-i Cümle Haber
Tam bir cümle olmayan, fiil içermeyen, harf-i cerr ve mecrur'dan ya da zarf ve yanındaki kelimeden oluşan yan cümleciğe, Şibh-i Cümle denir.
Şibh-i Cümle Haber ile Mübteda arasında siyga uyumu aranmaz. Şibh-i Cümle kendi içindeki kaidelere uyar.
Zarflar ile yapılan Şibh-i Cümle:
| Gayb, Allah'ın yanındadır. |
Harf-i Cerr ile yapılan Şibh-i Cümle:
| Mü'min cennettedir. |
2. İşaret Zamiri Bulunan Cümlelerde Mübteda-Haber
İşaret isimleri, nekre bir ismin yanına gelirse kendisi mübteda olur, nekre isim haber olur.
| Bu, örencidir. |
İşaret isimleri, marife bir ismin yanına gelirse, mübteda’yı işaret eder ve cümleye bir katkısı yoktur, marife isim ile birlikte mübteda olur.
| Bu öğrenci, çalışkandır. |