Bir kelimenin Müzekker mi yoksa Müennes mi olduğunu anlamak için, önce müennesliğin alametlerini tanımak gerekir. Çünkü Arapça'da asıl olan müzekkerliktir; müenneslik ise çoğunlukla bir işaretle anlaşılır.
1. Müennes İsimler
Müennes'liğin alametleri üçtür. Bunlar;
- Ta-i Te’nis veya Ta-i Merbuta
- Elif-i Memdude
- Elif-i Maksure
Bu ekler sonuna getirilen müzekker bir isim müennes'e döner.
Yine, bazı kelimeler de doğuştan müzekker'dir ve sonradan müennes yapılamazlar.
| Kitap (doğuştan müzekker) |
1.1. Ta-i Te’nis veya Ta-i Merbuta
Kelimelerin sonlarında bulunan yuvarlak “ta” (
Müzekker bir kelime ta-i te’nis alarak müennes’e dönerken son harekesindeki "ötre", "üstün"e dönüşür.
| Erkek öğrenci | |
| Kız öğrenci | |
| Mü'mine (kadın) |
Bazı kelimeler kendiliğinden ta-i te’nis ekine sahiptir. Bu nedenle böyle kelimeler doğuştan müennes'tir ve müzekker bir kelimeden türetilmemiştir. Bu kelimeler sonradan müzekker yapılamazlar.
| Resim (doğuştan müennes) | |
| (Bir) Fayda (doğuştan müennes) |
Sıfatlar da, başta müzekker'dir. Sonlarına tenvinli, ta-i te’nis (
| Büyük (müzekker) | |
| Büyük (müennes) |
Sıfat ve isim arasında müzekkerlik ve müenneslik uyumu olmalıdır.
| Büyük bir kitap (müzekker) |
| Büyük bir resim (müennes) |
1.2. Elif-i Memdude
Kelimelerin sonlarında bulunan (
Bu ek her daim, başında "elif" bulunan müzekker bir kelimeye eklenir. Çoğunlukla renkler ile alakalı sıfatlarda ve bazen (sakatlıklar gibi) sağlık durumlarında kullanılır.
Müzekker bir kelime elif-i memdude alarak müennes’e dönerken baştaki "elif" düşer ve kelime özel bir dönüşüme uğrar.
| Siyah (müzekker) | |
| Siyah (müennes) |
1.3. Elif-i Maksure
Kelimelerin sonlarında bulunan (
Bu ek de, başında "elif" bulunan müzekker bazı kelimelere eklenir. Bu kelimeler de çoğunlukla sıfatlar'dır.
Müzekker bir kelime elif-i maksure alarak müennes’e dönerken baştaki "elif" düşer ve kelime özel bir dönüşüme uğrar.
| Büyük (müzekker) | |
| Büyük (müennes) |
Bazı kelimeler kendiliğinden elif-i maksure ekine sahiptir. Böyle kelimeler doğuştan müennes'tir ve müzekker bir kelimeden türetilmemiştir. Bu kelimeler sonradan müzekker yapılamazlar.
| Hamile (doğuştan müennes) |
Bazı kelimelerin sonunda (
| Ali |
1.4. Diğer Müennesler
Bazı isimler, yukarıdaki alametlerin hiçbiri bulunmadığı halde her daim müennes'tirler. Sonradan müzekker yapılmazlar. Bunlar genellikle;
- Kadınlara ait özel haller
- Dişi varlıklara ait tanımlar (anne, kız kardeş... vb.)
- Vücudun çift organları (El, kulak, göz... vb.)
- Ülke, şehir ve kabile isimleri
- Rüzgar ve çeşitli ateş isimleri
- Canlı fakat akıl sahibi olmayan topluluk isimleri
1.4. İstisnai Müennesler
Yine hiçbir kurala veya sınıfa uymadığı halde, bazı istisnai müennes'ler de vardır. Bunların müennes oldukları, ancak sözlüklerden anlaşılır ve müzekker yapılamazlar. Örnek;
| Ruh | |
| Nefis, Can | |
| Güneş | |
| Yer, Yeryüzü | |
| Ev, Yurt | |
| Bardak |