Arapça gramerinde "harf" olarak tanımlanan bazı kelimeler vardır. Bunlar alfabetik harfleri kastedmezler. Bunlar daha çok fail ve mef'ule özellik ve yönelim belirleyip, fiil ile arasında bağ kurarlar. Türkçe'deki "edat" vazifesi görürler.
1. Harf-i Cerr
Harf-i Cerr’ler isimlerden önce gelirler ve öncesinde geldikleri isimlerle alakalı bir yönelim, zaman, kıyaslama, sebep ... vb. belirtirler.
Harf-i Cerr’ler öncesinde geldikleri ismin sonunu "esre" (
Bu nedenle bir kelime grubu oluştururlar ve gramerde; Harf-i Cerr'lere "Carr", önüne geldikleri isimlere ise "Mecrur" denir.
1.1. Sık Kullanılan Harf-i Cerr'ler
| Açıklama | Harf-i Cerr |
|---|---|
| ...den, ...dan (başlamak, kısmiyet, kıyaslama ve açıklama belirtir) |
Kendinden sonraki ismin başında Vasıl Hemzesi gelirse, Harf-i Cerr'deki "cezm" düşer ve "üstün" olur.
| (Bir) Evden çıktım. |
| Evden çıktım. |
| Açıklama | Harf-i Cerr |
|---|---|
| ...de, ...da, içinde, hakkında (mekan veya zaman ile alakalı zarfiyet bildirir) |
Genel durumda kullanımı aynıdır ve ses değişimi olmaz.
| Mü'minler cennettedir. |
| Açıklama | Harf-i Cerr |
|---|---|
| ...e, ...a, ...ye, ...ya (son, nihayet, dek, değin, kadar manalarında kullanılır) |
Genel durumda kullanımı aynıdır ve ses değişimi olmaz.
| Eve kadar gittim. |
| Açıklama | Harf-i Cerr |
|---|---|
| ...e, ...a, ...ye, ...ya, üzerinde, üstünde (fiziki konum, mertebe, kıymet ve manevi manada kullanılır) |
Genel durumda kullanımı aynıdır ve ses değişimi olmaz.
| Çocuk yere (üzerine) düştü. |
| Açıklama | Harf-i Cerr |
|---|---|
| ile, ...le, ...e (başlamak, kısmiyet, kıyaslama ve açıklama belirtir) |
Genellikle cansız eşya veya insan dışı varlıklar için kullanılır. İnsan söz konusu olduğunda (
| Dersi kalem ile yazdım. |
| (Bir) arkadaşla çayı içtim. |
| Açıklama | Harf-i Cerr |
|---|---|
| ...den, ...dan hakkında (dairlik, aitlik, içerik hakkında manasında kullanılır) |
Kendinden sonraki ismin başında Vasıl Hemzesi gelirse, Harf-i Cerr'deki "cezm" düşer ve "esre" olur.
| Müdür öğrencileri sordu. |
| Açıklama | Harf-i Cerr |
|---|---|
| için (bazı durumlarda aidiyet de belirtir) |
Kendinden sonraki ismin başında Vasıl Hemzesi gelirse, Vasıl Hemzesi'ndeki "elif" düşer ve (
| Hamd Allah'ındır (Allah içindir). |
| Açıklama | Harf-i Cerr |
|---|---|
| gibi (kıyaslama ve benzerlik belirtir) |
Genel durumda kullanımı aynıdır ve ses değişimi olmaz.
| Dünya top gibidir. |
| Açıklama | Harf-i Cerr |
|---|---|
| ...ceye kadar, taki (sınır belirtir) |
Genel durumda kullanımı aynıdır ve ses değişimi olmaz.
| Ölümüme kadar Allah'a ibadet ettim. |
1.2. Nadir Kullanılan Harf-i Cerr'ler
Nadiren de olsa aşağıdaki Harf-i Cerr'ler kullanılmaktadır.
| Açıklama | Harf-i Cerr |
|---|---|
| Olur ki, belki, bazı, nice, vardır (ihtimal belirtir) |
|
| ...den beri, ...den itibaren (başlama belirtir) |
2. Müteaddi ve Lazım Fiiller
Cümlenin anlaşılır olması için, fiillerin yanına, bazı kelimeler ve tanımlamalar daha gereklidir. Bunlar iki çeşittir;
Cümlenin anlaşılması için "Mef'ul"e ihtiyaç duyan fiillere Müteaddi (Geçişli) Fiil denir. Böyle bir cümledeki Mef'ul, M.B. Sarih olarak adlandırılır.
| Ferit yedi. (tek başına anlamsız) |
| Ferit ekmeği yedi |
Cümlenin anlaşılması için "Mef'ul"’e ihtiyaç duymayan fiillere Lazım (Geçişsiz) Fiil denir. Böyle cümleler anlaşılmak için genellikle Harf-i Cerr isterler. Harf-i Cerr bulunan bu Mef'ul, M.B. Gayri Sarih olarak adlandırılır.
| Halid oturdu. (tek başına anlamsız) |
| Halid evde oturdu. |