Arapça, özellikle Kur’an dili, rastgele kurulmuş bir dil değildir. Her kelime belirli bir yapıya, her yapı ise belirli bir manaya hizmet eder. Bu dili anlamanın ilk adımı, cümledeki unsurları doğru tanımaktır.
Arapça bir cümlede gördüğünüz her şey "İsim", "Fiil" ya da "Harf" türlerindedir. Bunlar cümle içerisinde aldıkları görevlere bağlı olarak farklı gramer özellikleri kazanırlar. Bunlardan bazıları şunlardır:
- İsim Türleri: Fail, Mef’ul, Sıfat ... vb.
- Fiil Türleri: Mazi Fiil, Muzari Fiil ... vb.
- Harf Türleri: Harf-i Cerr, Harf-i Atıf ... vb.
1. Arapça Alfabesi
1.1. Kameri ve Şemsi Harfler
Arap alfabesindeki harfler telaffuz açısından iki gruba ayrılır:
| Açıklama | Harfler |
|---|---|
| Kameri Harfler | |
| Şemsi Harfler |
Harflerin Kameri ya da Şemsi olması cümlenin yapısını değiştirmez. Bu ayrım yalnızca marife isimlerin telaffuzunda etkili olur.
1.2. Birleşen ve Birleşemeyen Harfler
Arapçada harfler genellikle bitişik yazılır. Ancak bazı harfler kendilerinden sonra gelen harf ile birleşmez.
Bu durum, kelimeyi doğru okumak ve kelimeleri ayırt etmek açısından önemlidir.
| Açıklama | Harfler | Örnek |
|---|---|---|
| Birleşemeyen Harfler | ||
| Birleşen Harfler | Diğer harfler |
1.3. Harekeler
Arapça öğrenirken çoğu zaman zorlanan kısım kelimeler değil, bu kelimelerin nasıl okunduğunu ve nasıl değiştiğini belirleyen küçük işaretlerdir. Bu işaretlere hareke denir.
Bu işaretler, kelimenin hem doğru telaffuzunu hem de cümledeki görevini anlamada temel rol oynar.
| Tanım | Hareke |
|---|---|
| Üstün (Mansûb) | |
| Esre (Mecrûr) | |
| Ötre (Merfû) | |
| Tenvin | |
| Cezm | |
| Şedde |
2. İsimler
2.1. İsimlerin Harekesi
Arapçada yalın hâlde bulunan isimlerin son harekesi genellikle ötre 'dir. Bu, ismin cümleye henüz bağlanmamış hâlidir. Fakat isim cümle içerisinde yer alıp görev aldığında, son harekesi üstün, esre veya tenvin hâline dönüşebilir.
2.2. Nekre İsimler
Bir isim nekre olduğunda, bahsedilen şeyin belirsiz ve herhangi bir varlık olduğunu ifade eder.
Nekre isimlerin sonunda genellikle tenvin bulunur: (
| (Herhangi bir) kalem |
2.3. Marife İsimler
Bir isim marife olduğunda, bilinen veya daha önce tanımlanmış bir varlığı ifade eder.
Marife isimlerde kelimenin başına (
| (O) kalem |
Eğer kelime şemsi harf ile başlıyorsa, (
| Kalem (kameri) | |
| Öğrenci (şemsi) |
Özel isimler ve zamirler nekre-marife ayrımına girmez ve bu kurallara bağlı değildir.
| Ayşe |
3. Siygalar
Siyga, bir kelimenin kime ait olduğunu, kaç kişi için kullanıldığını ve cinsiyetini gösteren yapıdır.
Siygalar üç temel unsurdan oluşur:
- Şahıs: Gaib, Muhatab, Mütekellim
- Sayı: Müfred (tekil), Müsenna (ikili), Cemi (çoğul)
- Cinsiyet: Müzekker (eril), Müennes (dişil)
Bu unsurlar birleşerek kelimenin anlamını belirler.
| Cemi | Müsenna | Müfred | Zamir |
|---|---|---|---|
| Onlar (eril) | İkisi (eril) | O (eril) | Gaib |
| Onlar (dişil) | İkisi (dişil) | O (dişil) | Gaibe |
| Siz (eril) | İkiniz (eril) | Sen (eril) | Muhatab |
| Siz (dişil) | İkiniz (dişil) | Sen (dişil) | Muhataba |
| Biz | İkimiz | Ben | Mütekellim |
Örneğin bir kelime Müsenna-Gaibe ise “iki dişil varlık”, Cemi-Gaib ise “çoğul eril varlık” anlamına gelir.
İsimler, fiiller ve harfler bu siygalara göre şekil alır. Cümlede birbiriyle ilişkili kelimelerin tekillik-çoğulluk ve erillik-dişillik açısından uyumlu olması zorunludur. Aksi hâlde cümlede anlam kayması veya dil hatası oluşur.